Krótki przewodnik po co to jest
Leczenie Krótki przewodnik po komunikacji niewerbalnej. Definicja: Komunikacja interpersonalna.

Czy przydatne?

Definicja Krótki przewodnik po komunikacji niewerbalnej

Co to jest: Komunikacja interpersonalna, rozumiana zarówno jako zachowania werbalne jak i niewerbalne, zachodzi nieustannie - każda przypadek socjalna implikuje mechanizm nadawania i odbierania różnych informacji. Nie wypowiadając ani słowa, moje ciało nieustannie emituje sygnały, które wyrażają moje samopoczucie, nastawienia, postawy etc. Komunikacja niewerbalna jest wielokanałowym procesem przebiegającym spontanicznie, obejmującym subtelne nielingwistyczne zachowania, dokonującym się w sposób ciągły i, w dużej mierze, bez udziału mojej świadomości. Nawet jeśli zdaję sobie sprawę z emitowania przez swoje ciało ustalonych sygnałów niewerbalnych, to w niewielkim jedynie stopniu potrafię sprawować kontrolę nad tym procesem. Oto przykład: uczuciu silnego niepokoju, zdenerwowania regularnie towarzyszy drżenie rąk. Pomimo usilnych starań, nie mogę tego powstrzymać, dokonuje się ono wbrew mojej woli. Innym odpowiednikiem jest zmiana wielkości źrenic - dokonuje się bez udziału mojej świadomości i nie sprawuję nad nią żadnej kontroli. Podobnie jest w razie głosu - pomimo zaangażowania całej siły woli, moja ekspresja wokalna ciągle pozostaje poza moją kontrolą. Głos najwierniej wyraża stany emocjonalne, najszybciej zdradza smutek czy przygnębienie, uznaje się go za w najwyższym stopniu "dziurawy" kanał. Lecz np. twarz - "największy niewerbalny kłamca" - w dużej mierze podlega wolicjonalnej kontroli. Potrafię sprawić, aby moja twarz wyrażała uśmiech, zdziwienie czy oburzenie. Przyjrzyjmy się teraz dokładniej poszczególnym kanałom ekspresji niewerbalnej. Można je podzielić na dwie ekipy: ruchy ciała zależności przestrzenne Do pierwszej ekipy - ruchy ciała - zalicza się: mimikę, kontakt wzrokowy, czyny, pozycję ciała, dotyk. Zależności przestrzenne z kolei to zwyczajnie dystans, jaki utrzymujemy z rozmówcą w okresie interakcji. Mimika Twarz jest w najwyższym stopniu ekspresyjną częścią ciała - odzwierciedla błyskawicznie zmieniające się nastroje, reakcje na wypowiedzi i zachowania rozmówcy. Wyraża w pierwszej kolejności uczucia i emocje. Wybrane obszary twarzy są bardziej ekspresyjne niż inne. Bardzo wymowne są okolice brwi: kompletnie podniesione wyrażają niedowierzanie, podniesione do połowy - zdziwienie, stan normalny - bez komentarza, do połowy obniżone - zakłopotanie, kompletnie obniżone - złość. Podobną siłę ekspresji ma okolica ust. Zmiana położenia kącików ust wyraża stany od zadowolenia - podniesione, do przygnębienia - opuszczone. Zmiana w dziedzinie mimiki podlega w dużej mierze świadomej kontroli. przez kontrolowanie i panowanie nad mięśniami twarzy, ukrywamy niestosowne albo nieakceptowane poprzez otoczenie reakcje Dzięki stosowaniu tak zwany technik zarządzania mimiką, możemy osiągać następujące efekty: intensyfikować emocje (na przykład spotkawszy osobę, do której nie żywimy jakichkolwiek ciepłych uczuć, staramy się ukryć naszą obojętność i w okresie rozmowy przez odpowiedni słowo twarzy okazujemy zadowolenie ze spotkania) deintensyfikować emocje (((na przykład wyrażając złość wobec szefa zachowujemy się znacząco bardziej powściągliwie niż wobec osoby, która nie ma możliwości wykorzystać wobec nas żadnych sankcji) neutralizować emocje (((((na przykład normy kulturowe nakazują aby mężczyźni nie okazywali emocji, gdyż to jest przejaw zniewieściałości. Kiedy pięcioletni "mężczyzna" płacze, gdyż przewrócił się i zranił się w kolano, wówczas mówimy: jesteś mężczyzną, bądź dzielny, to tylko małe zadrapanie i z pewnością w ogóle nie boli. W ten sposób dziecko uczy się ukrywać emocje) maskować emocje (((((((na przykład słuchając opowieści sąsiadki o tym co się jej przydarzyło kiedy czekała na wizytę u lekarza staramy się ukryć znużenie i brak zainteresowania. Zamiast tego okazujemy zainteresowanie, współczucie etc.) Nie znaczy to, iż techniki zarządzania mimiką pozwalają ukryć przed wnikliwym obserwatorem prawdziwe emocje. Odbywa się tak w pierwszej kolejności dlatego, iż w wyrażanie określonego stanu emocjonalnego jest zaangażowanych kilka obszarów twarzy, ((((((((na przykład szczęście wyrażają policzki/usta i oczy/powieki z kolei złość - policzki/usta i brwi/czoło. Tak więc twarz nie jest ani nieprzezroczystą maską ani wiernym odzwierciedleniem stanu wewnętrznego. Aczkolwiek podlega wolicjonalnej kontroli i służy kreowaniu wrażenia, w pewnym stopniu wyraża także prawdziwe stany emocjonalne. Kontakt wzrokowy Oczy stanowią główny region wizualnej uwagi - w okresie rozmowy uwaga koncentruje się na oczach poprzez około 43% czasu. Zasadniczą funkcją kontaktu wzrokowego jest przekazywanie komunikatów relacyjnych. Co to znaczy? Ogólnie można powiedzieć, iż patrzenie na inną osobę jest słowem zainteresowania a równocześnie przejawem pozytywnej albo negatywnej odpowiedzi na to zainteresowanie. np. w trakcie rozmowy kwalifikacyjnej kandydat usiłuje nawiązać dobry kontakt wzrokowy z rozmówcą aby przez ten kanał wyrazić własną wiarygodność, kompetencję, zainteresowanie spółką. jeśli rozmówca jest zainteresowany kandydatem, będzie skłonny pozytywnie odpowiadać na jego próby nawiązania kontaktu wzrokowego. Inną istotną funkcją kontaktu wzrokowego jest redukowanie rozproszenia. W celu powiększenia koncentracji uwagi, ograniczamy liczba odbieranych bodźców. Kanał wzrokowy jest jedną z dróg dostarczania bodźców, a zatem koncentrując myśli na pewnym zdarzeniu, przypominając sobie jakieś szczegóły, zastanawiając się nad odpowiedzią ograniczamy kontakt wzrokowy. Ekspresja oczu wyraża się nie tylko przez spoglądanie, lecz także: zmianę wielkości źrenic (2-8 mm), parametr mrugania (zazwyczaj co 3-10 sek.), stopień otwarcia oczu (od szeroko otwartych do przymkniętych powiek), słowo oczu - tak zwany maślane oczy, mordercze spojrzenie. Dotyk Na skutek konotacji z seksem i agresją dotyk stanowi sygnał o bardzo dużej sile oddziaływania. Dlatego istnieją określone normy socjalne, które regulują akceptowany region i liczbę dotyków w zależności od charakteru związku interpersonalnego. Istnieje szereg sytuacji, w których kontakt cielesny jest akceptowany, (((((((((na przykład w sporcie, w trakcie tańca, w trakcie badania lekarskiego, w okresie składania życzeń. We wszystkich tych przypadkach obowiązują inne reguły, lecz wspólnym mianownikiem jest brak związku między dotykiem i poczuciem intymności. Wymienione rodzaje dotyku stanowią gdyż przykłady dotyku funkcjonalnego. Główne funkcje komunikacyjne dotyku to: wspieranie/ pocieszanie, funkcja afiliacyjna, funkcja władzy Przekazy dotykowe są szczególnie skuteczne w dostarczaniu pocieszenia osobom potrzebującym psychicznego wsparcia. przez dotyk najlepiej dokonuje się transmisja uczucia sympatii, zrozumienia, współczucia. Bardzo istotna jest rola dotyku w stosunkach rodzice-dzieci. Dotyk odgrywa ogromnie istotną rolę w kształtowaniu bliskich stosunku. Przekaz zawarty w dotyku zależy jednak od rodzaju stosunku. W bliskich związkach dotyk komunikuje sympatię, życzliwość, wsparcie, etc. Z drugiej strony w stosunku ((((((((((na przykład z szefem jest parametrem władzy, dominacji i statusu. czyny Kiedy mówimy nieustannie poruszamy rękami, głową lecz także całym ciałem. Ruchy te są skoordynowane z mową i stanowią część całościowego procesu komunikowania się. Kiwanie głową jest dość specyficznym rodzajem gestu i odgrywa dwie zasadnicze funkcje: po pierwsze działa jako wzmocnienie, nagroda i zachęta dla rozmówcy do kontynuowania wypowiedzi po drugie- służy synchronizacji interakcji - kilkakrotne kiwnięcie głową (seria) znaczy brak zgody i chęć zabrania głosu. czyny, w zależności od pełnionej funkcji, dzielimy na: emblematory (niewerbalne substytuty konkretnych słów, (((((((((((na przykład symbol słuchawki; symbol ilustrujący, iż czas minął) afektatory (niewerbalne zachowania, które odzwierciedlają intensywność odczuwanych emocji, ((((((((((((na przykład skrzyżowanie nóg czy rąk, częste zmiany postawy ciała) ilustratory (niewerbalne zachowania, które służą uplastycznieniu wypowiedzi, (((((((((((((na przykład opowiadając o małym dziecku gestykulujemy aby dokładniej, wierniej opisać jego małe paluszki, rączki etc. ) regulatory (niewerbalne zachowania, które pomagają synchronizować przebieg rozmowy, ((((((((((((((na przykład zmiana postawy i ułożenia ciała, skinienie głową) adaptatory (zachowania niewerbalne, które służą zaspokojeniu ustalonych potrzeb psychicznych albo fizycznych, (((((((((((((((na przykład obgryzanie paznokci jako przejaw zdenerwowania, kręcenie się na krześle jako przejaw zniecierpliwienia. Jako ciekawostkę warto podać, iż kiedy ujawniamy wiadomości nt. wewnętrznych stanów, ((((((((((((((((na przykład opowiadamy o swoich przeżyciach, wówczas najczęściej dotykamy lewej strony naszego ciała. Kiedy z kolei doświadczamy obawy przez wzgląd na nawiązaniem kontaktu z nową osobą, najczęściej dotykamy prawej części naszego ciała.) Pozycja ciała Sposób siedzenia czy stania ujawnia wiadomości nt. naszego samopoczucia. Jednym z komunikatów emitowanych poprzez postawę ciała jest stan napięcia psychicznego. Świadczą o nim znaki statyczne (stopy ściśle przylegające do siebie, ręce przyciśnięte do ciała, zaciśnięte dłonie) i kinezyczne (ciągłe poruszanie stopami, rękami, kręcenie głową). Dzięki postawy ciała komunikujemy także nasze nastawienie wobec rozmówcy. Bezpośrednie ustawienie ciała ułatwiające kontakt wzrokowy, wychylenie ciała do przodu, dotykanie jest słowem pozytywnego nastawienia do rozmówcy. słowem sympatii dla rozmówcy jest podobna/ lustrzana pozycja ciała. Zachowania przestrzenne Odznacza się cztery strefy stosowane poprzez nas nieświadomie w trakcie interakcji z innymi ludźmi. To są: strefa intymna (0-45cm), strefa osobista (45-120 cm), strefa socjalna (1,2-3,6 m), strefa publiczna (3,6-6m). Bliskość przestrzenna jest parametrem lubienia, sympatii. Im bliższy dystans, tym bliższa stosunek. Komunikacja niewerbalna w kontaktach interpersonalnych Po dokonaniu przeglądu poszczególnych rodzajów ekspresji niewerbalnej warto zastanowić się jaką rolę pełni komunikacja niewerbalna w kontaktach interpersonalnych. Odznacza się pięć zasadniczych funkcji: informacyjną, wspieranie przekazów słownych, wyrażanie postaw i emocji, definiowanie stosunku, kształtowanie wrażenia. Funkcja informacyjna Cały kontekst niewerbalny dostarcza rozmówcy bezcennych informacji, w pierwszej kolejności jest źródłem wiedzy nt. samopoczucia nadawcy, jego postawy wobec rozmówcy, stopnia pewności siebie, stanu emocjonalnego. Posiadanie tych informacji o nadawcy pozwala rozmówcy lepiej, efektywniej kontrolować mechanizm komunikacji. Wartość odbieranych sygnałów niewerbalnych jest tym większa, iż nie tylko nie są one świadomie kontrolowane poprzez nadawcę, lecz nadawca nie jest świadom dokonującej się emisji. Wspieranie przekazów słownych Dzięki sygnałom niewerbalnym dokonuje się dookreślenie treści przekazywanych słowami. Sygnały niewerbalne sprzyjają lepszemu, pełniejszemu zrozumieniu przekazu. Wspieranie przekazów słownych może przyjmować kilka form: powtarzanie sygnałów werbalnych (służące jest dla podkreślenia albo wyjaśnienia przekazu słownego, (((((((((((((((((na przykład czyny towarzyszące wskazywaniu rozmówcy drogi.) zaprzeczanie (zachodzi wówczas, kiedy werbalnie zapewniam, iż wszystko w porządku lecz moje nerwowe ruchy, mimika i ton głosu przeczą wyrazom) uzupełnianie (sygnały niewerbalne uzupełniają, zwiększają siłę oddziaływania, wiarygodność słów, ((((((((((((((((((na przykład wyznaniu uczuć towarzyszy kontakt wzrokowy, ciepły, aksamitny głos, bliskość fizyczna) zastępowanie ( (((((((((((((((((((na przykład niekiedy na skutek różnych okoliczności czyny zastępują słowa, ( ((((((((((((((((((((na przykład kiedy odległość jest już zbyt spora, aby słyszeć się wzajemnie machamy ręką na pożegnanie albo pokazujemy symbol słuchawki, aby przekazać informacja, iż zadzwonimy) akcentowanie (wyeksponowaniu określonego fragmentu wypowiedzi służy parajęzyk, pauzy, ( (((((((((((((((((((((na przykład pytanie dokąd Ty idziesz? W zależności od położonego akcentu będzie miało inne znaczenie). Wyrażanie postaw i emocji Wyrażanie emocji dokonuje się w pierwszej kolejności dzięki sygnałów niewerbalnych. Dotyk, mimika, dystans fizyczny, parajęzyk są podstawowymi metodami uzewnętrzniania emocji i postaw. Kluczową z postaw interpersonalnych jest przyjacielskość-wrogość. Sygnałami, które komunikują sympatię, przyjaźń są: uśmiechanie się, spoglądanie, bliskość fizyczna, dotykanie, otwarta pozycja ciała, wznoszący się tembr głosu. Drugą istotną postawą interpersonalną jest dominacja-podporządkowanie. Dominacja jest komunikowana dzięki następujących sygnałów: brak uśmiechu, ręce na biodrach, patrzenie na rozmówcę w trakcie mówienia, donośny, niski głos. Definiowanie stosunku Bazuje przede wszystkim na określaniu bilansu kontroli, poziomu zażyłości i poufałości między rozmówcami. Co to znaczy? dzięki ustalonych sygnałów niewerbalnych dokonuje się komunikowanie wzajemnej atrakcyjności i bliskości, tzn. osoby, które darzą się sympatią, zaufaniem zachowują mniejszy dystans fizyczny wobec siebie, pochylają się ku sobie, częściej i dłużej utrzymują kontakt wzrokowy, więcej gestykulują i dotykają się wzajemnie. Dla wyrażenia dominacji szczególnie istotne są sygnały kinezyczne, w pierwszej kolejności postawa, napięcie mięśni, kąt pochylenia ciała. Kształtowanie wrażenia Wykorzystywanie ustalonych strategii komunikowania niewerbalnego pozwala wykreować określone wrażenie. Najskuteczniejsze są te strategie, które bazują na zaufaniu i atrakcyjności. Spójność między poszczególnymi rodzajami ekspresji Kiedy już dokonaliśmy usystematyzowania informacji na temat rodzajów komunikacji niewerbalnej i jej znaczenia dla procesu komunikacji warto wspomnieć o zagadnienia braku spójności między poszczególnymi rodzajami ekspresji (podwójne wiązanie). Komunikację traktujemy jako całościowy przekaz - nie analizując poszczególnych jej wymiarów (werbalnego i niewerbalnych) - tak długo, jak długo treść przekazów werbalnych i niewerbalnych jest spójna. Kiedy tylko rozmówca dostrzeże brak zgodności między poszczególnymi elementami przekazów, natychmiast uruchamia mechanizm oceny stopnia wiarygodności poszczególnych kanałów komunikacyjnych. Odbywa się tak np. wówczas, kiedy rozmówca zapewnia mnie, iż wszystko jest w porządku, lecz z jego wyrazu twarzy, barwy głosu, unikania kontaktu wzrokowego i nerwowych gestów wnioskuję, iż jest odmiennie. Niespójne przekazy są poważną przeszkodą w skutecznym komunikowaniu. Wymuszają u odbiorcy przekazu reakcje wewnętrznie sprzeczne. Są szczególnie dysfunkcjonalne, kiedy kreują albo wzmacniają wrażenie zupełnie odmienne od zamierzonego poprzez nadawcę. jeśli poszczególne przekazy są spójne, u odbiorcy wzmacnia się przekonanie, iż nadawca jest prawdomówny, szczery, uczciwy, empatyczny. jeśli dostrzegamy brak spójności poszczególnych przekazów, jesteśmy skłonni poddawać w wątpliwość szczerość, uczciwość, prawdomówność nadawcy. Komunikowanie niespójne zwykle nie jest rezultatem zamierzonego, świadomego działania. Posługiwanie się niespójnymi komunikatami raczej ma charakter nieintencjonalny. Może tak się zdarzyć wówczas, kiedy doświadczam pewnych uczuć lecz określona konwencja towarzyska nie pozwala mi na ich ekspresję. Oto przykład: w okresie rozmowy z szefem nasila się we mnie poczucie sprzeciwu, bezsilności, oburzenia, zniecierpliwienia lecz wiem, iż w trosce o własną stabilną kondycję finansową nie mogę wyrazić tego, co czuję i dlatego patrząc ze zrozumieniem uprzejmie potakuję głową. Niespójność przekazów można analizować na dwu wymiarach: niespójność między kanałem werbalnym a kanałami niewerbalnymi, niespójność w obrębie ekspresji niewerbalnej - między poszczególnymi kanałami. Zacznijmy od braku zgodności między przekazem słownym a jego kontekstem bezsłownym. Przekazy mogą być niespójne negatywnie albo pozytywnie. Co to znaczy? Przekaz niespójny pozytywnie, to taki, gdzie kanały niewerbalne przekazują treści pozytywne, zaś kanał werbalny - niekorzystne. Przykład: Twoje zachowania niewerbalne wyrażają sympatię wobec mojej osoby, z kolei nigdy nie wyraziłeś tego słowami. Przekaz niespójny negatywnie, to taki, gdzie Twoja ekspresja pozawerbalna emituje sygnały niekorzystne zaś, słownie wyrażasz pozytywny przekaz. Przykład: Przecząco kręcisz głową i marszczysz brwi, lecz wypowiadasz przy tym słowa: zgadzam się z Tobą. Jakie są przyczyny emitowania takich niespójnych przekazów? Zasadnicze znaczenie mają następujące czynniki: niejasna zamysł nadawcy (moja koleżanka opowiada mi o swoim sukcesach w pracy, o perspektywach awansu etc., etc. Słucham z zainteresowaniem lecz do czasu, kiedy uświadomię już sobie, ze moje życie upływa na nudnym zajęciu powtarzanym codziennie, w czasie gdy ona tak się rozwija, spełnia, rozpoczyna rodzić się we mnie niejasne uczucie - smutku, zazdrości, żalu... Wówczas moje wypowiedzi aczkolwiek nadal będą wyrażać zaciekawienie, uznanie, podziw, lecz wnikliwy obserwator w tonie głosu czy postawie ciała dostrzeże sygnały świadczące o braku spójności.) brak zgodności między intencją deklarowaną a rzeczywistą (Przychodzi do mnie znajoma, która kilka miesięcy temu straciła pracę. Prosi mnie bym jej pomogła. Być może w mojej spółce znalazłoby się dla niej jakiś stanowisko. Zapewniam o swoim współczuciu i zrozumieniu dla jej trudnej sytuacji, obiecuję, iż zrobię wszystko co w mojej mocy. Prawda jest jednak nieco inna - zdaję sobie sprawę z zagrożenia jakie stanowi dla mnie jej osoba i raczej zrobię wszystko, aby nie znalazła się w mojej spółce i nie zachwiała moją karierą.) nadawca jest zmuszony przekazać niedobrą albo niemiłą informację (obiecałam mojemu dziecku wyjazd na narty w okresie ferii zimowych, lecz z powodu zlecenia, które właśnie otrzymałam nie będę mogła dotrzymać obietnicy.) brak zgodności między faktycznym stanem emocjonalnym a wrażeniem jakie chcę wywrzeć na rozmówcy (jestem bardzo spięta, zdenerwowana i odczuwam paraliżującą tremę przed spotkaniem w sprawie pracy. Wiem, iż muszę wypaść dobrze, ponieważ to moja życiowa szansa. Próbuję zachować spokój, opanowanie, rzeczowo i elokwentnie prowadzić rozmowę. Z trudem jednak znajduję właściwe słowa, wykonuję nerwowe ruchy, jestem spięta, mam spocone dłonie a głos przybiera metaliczną barwę). w razie braku spójności między przekazem słownym a pozasłownym odbiorca wykazuje większą skłonność aby wierzyć kanałom innym niż słowny. Kiedy słowa przeczą sygnałom wizualnym, wówczas odbiorca zdaje się na sygnały wizualne, traktując je jako bardziej wiarygodne. Jak wynika z wielu badań rozkład znaczenia komunikatu jest następujący: 7% - słowa, 38% - głos, 55% - ekspresja mimiczna Co to znaczy? Raptem 7% informacji nt. emocji zawartych w przekazie przypisujemy wyrazom, 38% - sygnałom wokalnym, zaś wyrazy mimiczne zawierają aż 55% informacji. Ekspresja mimiczna jest szczególnie przydatna do określania charakteru emocji - czy są one pozytywne czy niekorzystne. Jak dowodzą badania, twarz najlepiej pokazuje uczucie szczęścia i gniewu. Pod wpływem braku spójności między sygnałami niewerbalnymi, ( ((((((((((((((((((((((na przykład ekspresją wokalną i mimiką a słowami rozmówca kwestionuje szczerość przekazu słownego. Oto przykład: A: Bolek, wszystko w porządku? B: Tak. A: Sprawiasz wrażenie zdenerwowanego... B: lecz tak nie jest! Mówię Ci przecież - wszystko w porządku!!! Drugi rodzaj niespójności, to niespójność między poszczególnymi kanałami ekspresji niewerbalnej. Odbywa się tak np. wówczas, kiedy ktoś uśmiecha się do nas, lecz nie nawiązuje kontaktu wzrokowego albo utrzymuje zamkniętą postawę ciała. Taka przypadek komunikacyjna wymaga od odbiorcy dokonania wyboru tego kanału, który jest w najwyższym stopniu wiarygodnym źródłem informacji. W im większym stopniu dany kanał nie poddaje się wolicjonalnej kontroli, tym bardziej jest wiarygodny gdyż trudniej nim manipulować. W wypadku rozbieżności przekazu między kanałami niewerbalnej ekspresji, kanał wizualny ustępuje miejsca sygnałom wokalnym. jeśli nadawca uśmiecha się lecz równocześnie mówi niskim, matowym, chropowatym głosem wówczas odbiorca skłonny jest pominąć w odbiorze tę cześć przekazu, którą wyraża mimika nadawcy zaś skupić własną uwagę na tym, co wyraża głos. Odbywa się tak dlatego gdyż mimika w większym stopniu podlega świadomej kontroli i tym samym została uznana za mniej wiarygodny kanał. Niemniej jednak zasadniczą rolę w określaniu wiarygodności informacji przesyłanej poszczególnymi kanałami odgrywa kontekst komunikacyjny. Wchodzi on w interakcję z poszczególnymi kanałami komunikowania i dzięki temu pozwala ocenić stopień wiarygodności informacji emitowanych przez dany kanał. Co to znaczy? W zależności od charakteru zdarzeń poprzedzających określony sygnał niewerbalny przyjmuje inne znaczenie. np.: uśmiech w sytuacji, kiedy dowiaduję się od lekarza, iż mechanizm dolegliwości jest już na tyle zaawansowany, iż interwencja chirurgiczna jest niemożliwa będzie miał zupełnie inną wymowę niż na widok bliskiej mi osoby. Inny przykład: Podanie ręki poprzez szefa spółki na zakończenie rozmowy kwalifikacyjnej i towarzyszące temu słowa: "no cóż, miło było Panią spotkać, życzę powodzenia" zawiera zupełnie inne znaczenie niż uścisk dłoni poprzez szefa, który gratuluje mi odniesionego sukcesu. Podsumowując, jeżeli oba kanały komunikowania - werbalny i niewerbalny przekazują spójne, kompatybilne wiadomości (sygnały) wówczas można mówić o efektywnej komunikacji. jeśli wkrada się jakakolwiek niezgodność, wzbudza to podejrzenia odbiorcy co do wiarygodności, szczerości i empatyczności rozmówcy. Największą sugestywność wykazuje mechanizm wizualny. Kiedy jednak przekazy stają się wysoce niespójne, sygnały wizualne ustępują miejsca wokalnym

Czym jest Krótki przewodnik po znaczenie Słownik leczenie K .